باغ كمال

 

« باغ كمال » در محله ي بيلانكوه تبريز قرار دارد . اين مكان تاريخي مدفن جمعي از شعرا ، عرفا و اهل هنر ايرانزمين است كه از ميان آنها مي توان به نامهايي چون : كمال الدين مسعود خجندي ( عارف پارسي گوي قرن هشتم هجري ) ، كمال الدين بهزاد هراتي ( نگارگر بزرگ عصر صفوي ) ، نظام الدين سلطان محمد نقاش ( نگارگر مكتب تبريز ) ، استاد سلطان محمود مجلد ( هنرمند جلد ساز دوره ي صفويه ) ، مولانا طوسي ( شاعر ) و مولانا مشربي شرواني و ... اشاره كرد .

درباره ي وجه تسميه ي اين مكان و چگونگي شكل گيري آن ، در منابع تاريخي آمده است : شيخ كمال الدين مسعود خجندي پس از آنكه زادگاه خود خجند ( شهري در تاجيكستان امروزي ) را به عزم زيارت مكه ترك گفت ، در بازگشت از سفر در شهر تبريز ماندگار شد .

حضور كمال در تبريز با حكمراني آل جلاير مقارن بود . سلطان حسين جلايري از ارادتمندان كمال خجندي ، در محله ي بيلانكوه ( ويلانكوي ) باغچه اي به شيخ هديه كرد و در آنجا خانقاهي براي كمال بنا نمود و از اين زمان باغ مذكور به  « باغ كمال » مشهور شد .

كمال الدين مسعود خجندي پس از وفات ( بسال 830 ه . ق ) در همان خانقاهي كه در باغش قرار داشت ، به خاك سپرده شد .

كمال ، تبريز و باغچه ي خود در ويلانكوي را بسيار دوست مي داشت ، اين موضوع در برخي از اشعار وي مشهود است :

زاهدا تو بهشت جوي كه كمال

ويلانكوي خواهد و تبريز

پس از خاكسپاري كمال خجندي در اين باغ ، در دوره ي صفويه نگارگر بزرگ اين دوره نيز در اين باغ مدفون شد .

« كمال الدين بهزاد » نگارگر بزرگ مكتب هرات و دربار سلطان حسين بايقرا كه پس از تسلط  ازبكان بر هرات در دربار شيبك خان ازيك به سر مي برد ، پس از فتح هرات به دست شاه اسماعيل صفوي ، به تبريز آورده شد . حضور بهزاد در تبريز ، مكتب هنري اين شهر را ، به درجه ي اعتلاء رساند ، از معروفترين آثار بهزاد مي توان به نگاره هاي :‌بناي كاخ خورنق ، خليفه در حمام ، يوسف و زليخا ، جنگ شترها و نگاره هاي بهزاد در بوستان سعدي اشاره كرد . بهزاد در سال 942 ه . ق در تبريز درگذشت و در جوار مزار كمال خجندي بخاك سپرده شد .

« باغ كمال » به مرور زمان به گورستاني متروكه مبدل شده بود . تا آنكه در دهه ي 50 انجمن آثار ملي ايران نسبت به ساماندهي باغ و مقبره ي آن اقدام نمود . بناي سردابي شكل مقبره ي باغ كمال تقريبا در وسط محوطه ي باغ قرار گرفته ، ورودي بناي مقبره در ضلع شمالي آن تعبيه شده و پس از پايين رفتن از پله ها مي توان به درون مقبره راه يافت ، در فضاي داخلي مقبره محل دو قبر مشخص است كه يكي از آنها متعلق به كمال خجندي و ديگري مربوط به كمال الدين بهزاد مي باشد . باغ كمال تبريز در سال 1377 تحت شماره ي 2056 در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده و هم اينك عمليات اجرايي طرح توسعه ي « باغ كمال » و ايجاد « مركز آموزش نگارگري » در اين مكان توسط سازمان ميراث فرهنگي ، صنايع دستي و گردشگري آذربايجان شرقي در حال اجراست .

 

بن مایه : بروشور باغ کمال